Cmentarz (Stare Powązki) założony został czwartego listopada 1790 roku na działce podarowanej przez rodzinę Szymanowskich. Cmentarz był wielokrotnie powiększany i dziś liczy czterdzieści trzy hektary.

W czasie II wojny światowej sam cmentarz nie ucierpiał zbytnio, ale dopiero pod koniec wojny spłonął kościół i zabudowania kancelarii (m. in. archiwum cmentarne). Pochowanych jest na nim około jednego miliona osób, znajdują się tu groby wielu znanych i zasłużonych osób, w tym żołnierze z powstań narodowych, działacze niepodległościowi, wybitni pisarze, poeci, uczeni, artyści, lekarze, myśliciele, prawnicy, duchowni. Część z nich spoczęła w założonej w 1925 roku Alei Zasłużonych. Rolę opiekuna społecznego pełni Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami. Cały teren cmentarza jest skarbnicą rzeźby i małej architektury.

Cmentarz Wojskowy na Powązkach założony został w 1912 roku jako cmentarz prawosławny przeznaczony dla żołnierzy rosyjskich. Po wybuchu I wojny światowej na cmentarzu tym miejsce spoczynku znaleźli tu nie tylko Rosjanie, ale również żołnierze czescy, chorwaccy, słowaccy, niemieccy oraz polscy. Dopiero po 1918 roku cmentarz przejęły władze wojskowe i wówczas podzielono go na kwatery i wytyczono aleję główną. W kolejnych latach po 1921 roku spoczęli tu uczestnicy powstań: listopadowego, styczniowego, wielkopolskiego, powstań śląskich, bohaterowie wojny polsko - bolszewickiej oraz żołnierze polegli we wrześniu 1939 roku. W czasie II wojny światowej władze okupacyjne grzebali tu swoich żołnierzy niemieckich. Po zakończeniu działań wojennych w 1945 roku na cmentarz przenoszono ekshumowane ciała powstańców i osób cywilnych pogrzebanych na terenie miasta w czasie powstania warszawskiego. Pochowano tu żołnierzy Armii Krajowej oraz Armii Ludowej poległych w powstaniu warszawskim. W 1946 roku komunistyczne władze naszego Kraju przekazały cmentarz wojskowy Ludowemu Wojsku Polskiemu. Wśród wielu kwater znajdujących się na Cmentarzu Wojskowym godnym opisania są: Kwatera Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej " Zośka ", a cechą charakterystyczną kwatery są ustawione na grobach białe brzozowe krzyże. Prostopadle do linii grobów znajduje się również mogiła symboliczna w formie muru obłożonego czarnym sjenitem, na którym wyryto dziesiątki nazwisk poległych żołnierzy związanych z Grupami Szturmowymi " Zośka ", którzy nie mają swoich grobów na Powązkach.

Dolinka Katyńska jest najważniejszym w Warszawie miejscem upamiętnienia ofiar zbrodni katyńskiej, gdzie znajdują się pomniki w postaci krzyży jeden społeczny, a drugi rządowy. Ze względu na wspólną datę odsłonięcia, pomniki znajdujące się w Dolince Katyńskiej są często traktowane jako jeden monument i nazywane Krzyżem Katyńskim. Kwatera Smoleńska znajduje się tu pomnik katastrofy polskiego samolotu Tu - 154 w Smoleńsku wraz z grobami dwudziestu ośmiu ofiar katastrofy. Kwatera na Łączce, pochowani zostali tu więźniowie pomordowani przez Urząd Bezpieczeństwa w latach 1945 - 1956. Dwudziestego siódmego września 2015 r. odsłonięto tu Panteon - Mauzoleum Wyklętych - Niezłomnych.

Tekst i foto: Marian Szpak

Podziel się artykułem:
FaceBook  Twitter